400.000 mensen hebben diabetes type 2 zonder het te weten
Volgens het Diabetes Fonds lopen naar schatting zo’n 400.000 Nederlanders rond met diabetes type 2 zonder dat zij daarvan op de hoogte zijn.
Dat is zorgwekkend, want juist in de beginfase kan de aandoening lange tijd vrijwel ongemerkt blijven, terwijl er ondertussen al schade ontstaat aan bloedvaten en organen. De verborgen aard van diabetes type 2 maakt vroege signalering en preventie cruciaal.
Diabetes type 2 is een chronische stofwisselingsziekte waarbij het lichaam ongevoelig wordt voor insuline (insulineresistentie) en/of onvoldoende insuline aanmaakt. Insuline is het hormoon dat ervoor zorgt dat glucose uit het bloed wordt opgenomen in de cellen om als energie te dienen. Wanneer dit proces niet goed verloopt, blijft er te veel glucose in het bloed aanwezig. Een langdurig verhoogde bloedsuiker kan leiden tot complicaties zoals hart- en vaatziekten, nierschade, zenuwschade en oogproblemen.
Uit cijfers van onder meer het RIVM blijkt dat diabetes type 2 sterk samenhangt met leefstijl en vergrijzing. Overgewicht, weinig lichaamsbeweging en ongezonde voeding zijn belangrijke risicofactoren. Ook erfelijke aanleg speelt een rol.
Waar komt dat cijfer vandaan?
De schatting dat ongeveer 400.000 mensen diabetes type 2 hebben zonder diagnose is niet gebaseerd op een losse aanname, maar op epidemiologisch onderzoek en modellering. Het RIVM combineert gegevens uit huisartsenregistraties, bevolkingsonderzoeken en grote gezondheidsstudies waarin bij deelnemers bloedwaarden worden gemeten, ook als zij geen klachten hebben. Wanneer in zulke steekproeven verhoogde glucose- of HbA1c-waarden worden gevonden bij mensen zonder bekende diagnose, kan worden berekend hoeveel niet-gediagnosticeerde gevallen er naar verwachting in de totale bevolking zijn.
Ook onderzoeksinstellingen zoals het Nivel analyseren huisartsgegevens om verschillen zichtbaar te maken tussen het aantal vastgestelde diagnoses en de verwachte prevalentie op basis van risicoprofielen. Door deze bronnen te combineren ontstaat een onderbouwde schatting van het aantal mensen dat waarschijnlijk diabetes type 2 heeft zonder dat zelf te weten.
Waarom merken zoveel mensen het niet?
Diabetes type 2 ontwikkelt zich vaak geleidelijk. Klachten als vermoeidheid, veel dorst, vaak moeten plassen, wazig zien of langzaam genezende wondjes worden niet altijd direct herkend als signalen van een onderliggende aandoening. Sommige mensen hebben jarenlang nauwelijks merkbare symptomen.
Onderzoek laat zien dat een aanzienlijk deel van de diagnoses pas wordt gesteld wanneer mensen al complicaties ontwikkelen of toevallig worden getest, bijvoorbeeld bij een gezondheidscheck. Dat betekent dat de ziekte in veel gevallen al langere tijd aanwezig is.
Hoe kun je weten of je risico loopt?
Er zijn duidelijke risicogroepen. Mensen boven de 45 jaar, mensen met overgewicht (vooral buikvet), mensen met een hoge bloeddruk of verhoogd cholesterol en mensen met een familiegeschiedenis van diabetes type 2 lopen meer risico. Ook vrouwen die zwangerschapsdiabetes hebben gehad, hebben een verhoogde kans om later diabetes type 2 te ontwikkelen.
Een eenvoudige manier om risico in te schatten is via een online risicotest die door gezondheidsorganisaties wordt aangeboden. Daarnaast kan de huisarts met een bloedonderzoek vaststellen of er sprake is van prediabetes of diabetes type 2. Vroege opsporing is belangrijk, omdat in de voorfase – prediabetes – de aandoening vaak nog omkeerbaar is met leefstijlveranderingen.
Wat kun je doen om diabetes type 2 te voorkomen?
Preventie draait in de kern om leefstijl. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat gewichtsverlies van vijf tot tien procent bij mensen met overgewicht het risico op diabetes type 2 aanzienlijk kan verlagen. Regelmatige lichaamsbeweging, minstens 150 minuten per week matig intensief, verbetert de insulinegevoeligheid.
Ook voeding speelt een grote rol. Een voedingspatroon met veel volkorenproducten, groenten, fruit, peulvruchten en noten en weinig sterk bewerkte producten en toegevoegde suikers helpt om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden. Het beperken van suikerhoudende dranken en het verminderen van verzadigd vet zijn eveneens belangrijke stappen.
Daarnaast is voldoende slaap en het beperken van chronische stress van belang, omdat beide factoren invloed hebben op de stofwisseling en hormoonhuishouding.
Vroeg erbij zijn
Dat honderdduizenden Nederlanders mogelijk onwetend met diabetes type 2 rondlopen, onderstreept het belang van alertheid. Door bewust te zijn van risicofactoren, tijdig te testen en gezondere keuzes te maken, kan veel leed worden voorkomen. Diabetes type 2 is in veel gevallen geen plotselinge gebeurtenis, maar het eindpunt van een jarenlang proces – en juist daarom is er ruimte om het tij te keren.