Waarom minder scrollen moeilijker is dan je denkt
Even snel een bericht beantwoorden, een filmpje bekijken of door sociale media scrollen. Voor je het weet, is er een halfuur voorbij.
Veel jongeren beseffen dat ze meer tijd op hun smartphone doorbrengen dan ze eigenlijk willen. Toch blijkt het lastig om de telefoon weg te leggen. Dat heeft niet alleen met gewoonten te maken, maar ook met de angst om iets te missen en de manier waarop digitale platforms onze aandacht vasthouden.
Jongeren willen hun telefoongebruik veranderen
Jongeren zijn zich bewust van de invloed die hun smartphone op hun dagelijks leven heeft. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, gepubliceerd op 8 oktober 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Journal of Adolescence. De onderzoekers voerden tien groepsgesprekken met in totaal 78 Nederlandse scholieren tussen de 12 en 16 jaar.
De deelnemers vertelden dat digitale media zowel voordelen als nadelen hebben. Ze bieden mogelijkheden om contact te onderhouden, zichzelf te uiten en nieuwe dingen te ontdekken. Tegelijkertijd ervaren jongeren sociale druk, vermoeidheid en problemen met hun slaap. Sommigen vertellen dat ze van plan zijn om nog één filmpje te bekijken, maar uiteindelijk veel langer online blijven dan ze vooraf hadden bedacht.
Bang om iets te missen
Een belangrijke reden waarom jongeren hun smartphone moeilijk kunnen wegleggen, is de angst om buiten de groep te vallen. Via sociale media en groepsgesprekken blijven ze op de hoogte van wat vrienden doen en bespreken. Wie minder vaak online is, kan het gevoel krijgen belangrijke gebeurtenissen, gesprekken of grappen te missen.
Dat maakt het beperken van de schermtijd ingewikkelder dan alleen een kwestie van discipline. Jongeren kunnen oprecht minder tijd online willen doorbrengen, maar tegelijkertijd bang zijn dat dit ten koste gaat van hun sociale contacten. Ook de voortdurende stroom van nieuwe berichten en video's maakt het lastig om te stoppen.
De onderzoekers wijzen erop dat de zelfregulatie van jongeren nog in ontwikkeling is. Bovendien zijn veel digitale platforms zo ontworpen dat gebruikers blijven kijken en reageren. De verantwoordelijkheid voor bewuster smartphonegebruik ligt daardoor niet uitsluitend bij de jongere zelf.
Waarom alleen minder schermtijd niet genoeg is
Wie minder op de telefoon wil zitten, kan proberen meldingen uit te schakelen of een tijdslimiet in te stellen. Toch bieden zulke maatregelen niet altijd voldoende houvast. Eerder onderzoek van de Universiteit van Amsterdam, gepubliceerd in mei 2026, liet zien dat het uitschakelen van smartphonemeldingen het gebruik niet automatisch verminderde. Deelnemers pakten hun telefoon nog steeds ongeveer even vaak en gebruikten die gemiddeld vijf uur per dag. Wel nam het gevoel toe dat ze iets misten.
Dat onderstreept hoe sterk smartphonegebruik verweven kan zijn met dagelijkse gewoonten en sociale behoeften. Een waarschuwing op het scherm verandert niet vanzelf de reden waarom iemand de telefoon steeds opnieuw pakt.
Samen werken aan andere gewoonten
Volgens de onderzoekers kunnen gezamenlijke afspraken helpen om het telefoongebruik te veranderen. Wanneer vrienden afspreken om tijdens een ontmoeting hun smartphone weg te leggen, hoeft niemand bang te zijn dat diegene als enige offline is. Ook ouders en scholen kunnen bijdragen door duidelijke afspraken te maken en zelf het goede voorbeeld te geven.
Daarnaast is het belangrijk dat jongeren voldoende mogelijkheden hebben om elkaar buiten sociale media te ontmoeten. Sport, hobby's en gezamenlijke activiteiten bieden alternatieven voor de tijd die anders online wordt doorgebracht.
Minder scrollen begint dus niet noodzakelijk met strengere regels of meer zelfdiscipline. Het helpt ook om te begrijpen waarom de telefoon zo aantrekkelijk is en welke behoefte ermee wordt vervuld. Door daarover in gesprek te gaan en samen andere gewoonten te ontwikkelen, wordt het gemakkelijker om bewuster met de smartphone om te gaan.