De vernieuwde Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf is voor veel Nederlanders een vertrouwd beeld. Al generaties lang fungeert hij als leidraad voor gezond eten en drinken. Toch werkt het Voedingscentrum momenteel aan een vernieuwde versie. Dat roept vragen op: hoe oud is de Schijf van Vijf eigenlijk, waarom werd hij ooit bedacht en wat gaat er veranderen?

Een voedingsicoon sinds de jaren vijftig

De Schijf van Vijf zag voor het eerst het licht in 1953. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog was er grote behoefte aan duidelijke voedingsvoorlichting. Ondervoeding, eenzijdige maaltijden en tekorten aan essentiële voedingsstoffen kwamen nog veel voor. De overheid wilde burgers helpen om met de beschikbare middelen zo gezond mogelijk te eten. De Schijf van Vijf, toen ontwikkeld door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, bood een eenvoudig en visueel hulpmiddel om dat doel te bereiken.

Sindsdien is de Schijf meerdere keren aangepast aan nieuwe wetenschappelijke inzichten en veranderende eetgewoonten. De meest recente versie dateert van 2016 en is voor veel mensen nog dagelijks in gebruik.

Waarom de Schijf van Vijf werd bedacht

Het oorspronkelijke idee achter de Schijf van Vijf was simpel: laat zien dat je voor een gezond voedingspatroon verschillende soorten producten nodig hebt, en dat variatie essentieel is. Door voedingsmiddelen in vijf vakken te verdelen, werd in één oogopslag duidelijk welke productgroepen samen een volwaardige voeding vormen. Het model moest niet alleen informeren, maar vooral ook praktisch toepasbaar zijn voor gezinnen, scholen en zorginstellingen.

Hoe de huidige Schijf van Vijf werkt

De huidige Schijf van Vijf bestaat uit vijf vakken: groente en fruit, brood en graanproducten, zuivel, noten, vis, peulvruchten, vlees en ei, smeer- en bereidingsvetten, en dranken. Binnen elk vak adviseert het Voedingscentrum welke keuzes het beste zijn, zoals volkoren producten, plantaardige vetten en voldoende water. De Schijf is gekoppeld aan concrete adviezen over portiegrootte, variatie en frequentie, afgestemd op leeftijd en geslacht.

Waarom er nu een nieuwe Schijf nodig is

Ondanks de recente update uit 2016 zijn de inzichten over voeding en gezondheid volop in beweging. Wetenschappelijk onderzoek laat steeds duidelijker zien hoe voeding samenhangt met chronische ziekten zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en obesitas. Tegelijkertijd speelt duurzaamheid een steeds grotere rol. Wat we eten heeft niet alleen invloed op onze gezondheid, maar ook op het klimaat, de biodiversiteit en het gebruik van natuurlijke hulpbronnen.

Daarnaast veranderen eetgewoonten snel. Plantaardig eten is in opkomst, er zijn veel nieuwe producten op de markt en culturele diversiteit zorgt voor een breder palet aan voedingspatronen. Het Voedingscentrum wil met een vernieuwde Schijf van Vijf beter aansluiten bij deze ontwikkelingen.

Wanneer wordt de vernieuwde Schijf verwacht?

Het Voedingscentrum werkt momenteel aan de herziening op basis van de nieuwste wetenschappelijke adviezen, waaronder die van de Gezondheidsraad. Een exacte introductiedatum is nog niet vastgesteld, maar de verwachting is dat de vernieuwde Schijf van Vijf in april wordt gepresenteerd. Daarbij wordt zorgvuldig gekeken naar zowel gezondheids- als duurzaamheidscriteria.

Wat gaat er veranderen?

Hoewel de hoofdlijnen herkenbaar zullen blijven, zijn er wel degelijk wijzigingen te verwachten. Plantaardige voeding krijgt waarschijnlijk een prominentere rol, terwijl de aanbevolen hoeveelheid dierlijke producten verder wordt beperkt. Ook zal er meer aandacht zijn voor duurzaamheid binnen de productkeuzes, zonder dat betaalbaarheid en toegankelijkheid uit het oog worden verloren.

De vernieuwde Schijf van Vijf moet opnieuw een praktisch kompas worden voor dagelijks eten, maar dan passend bij de uitdagingen van deze tijd. Zo blijft een oud voedingsicoon relevant in een wereld die voortdurend verandert.