Blue Monday: bestaat het echt? Dit zijn de feiten!

Elke januari duikt in nieuws, media en sociale kringen weer de term Blue Monday op — zogenaamd de meest deprimerende dag van het jaar, meestal de derde maandag van de maand. Maar klopt dat wel? Bestaat deze dag echt? Is er wetenschappelijk bewijs dat we ons op die specifieke datum somberder voelen dan op andere dagen? In dit artikel leggen we uit wat er achter het idee van Blue Monday zit, wat onderzoekers zeggen en geven we tips om eventuele winterdippen tegen te gaan.

De oorsprong van Blue Monday 

Blue Monday gaat terug naar 2005, toen een Britse psycholoog, Cliff Arnall, een formule presenteerde die zogenaamd berekende welke dag van het jaar de meeste mensen zich neer- of somber voelen. In die formule werden factoren opgenomen zoals weersomstandigheden, de hoeveelheid schulden na de feestdagen, de verstreken tijd sinds Kerstmis, mislukte goede voornemens en een gebrek aan motivatie. Die berekening wees uit dat de derde maandag van januari het ‘sombers’ zou zijn. Deze datum werd via een persbericht verspreid door een reisorganisatie, die erop hoopte dat mensen daardoor vakantieboekingen gingen maken om aan de sombere gevoelens te ontsnappen. Het idee sloeg aan en de term Blue Monday raakte ingeburgerd in media en marketing. Toch was de oorspronkelijke berekening géén rigoureus wetenschappelijk onderzoek, maar vooral een PR-stunt.

Wat zegt de wetenschap?

Belangrijk om te weten is dat er geen betrouwbare wetenschappelijke onderbouwing is voor het bestaan van een specifieke dag die significant deprimerender is dan andere dagen. Diverse deskundigen en onderzoekers noemen Blue Monday een voorbeeld van pseudowetenschap — een bewering die klinkt als ‘wetenschappelijk’, maar dat bij nader inzien niet is. Studies naar stemmingsproblemen en seizoenspatronen laten zien dat de winterperiode inderdaad voor veel mensen lastiger kan zijn dan andere tijden van het jaar. Denk aan minder daglicht, kou en grijs weer — factoren die kunnen bijdragen aan somberheid of aan wat men winterblues of seasonal affective disorder (SAD) noemt. Maar hier is er geen duidelijk bewijs dat precies op die ene maandag in januari depressieve klachten pieken of dat er meer suïcidepogingen plaatsvinden op die datum in vergelijking met andere dagen.

Met andere woorden: het menselijk brein en stemming zijn te complex om door één formule of één vaste dag te worden verklaard. Stemmingsschommelingen hangen samen met individuele omstandigheden, dagelijkse gewoonten, genetica en levensgebeurtenissen — niet één kalenderdatum.

Cijfers rond mentale gezondheid

Hoewel Blue Monday zelf geen wetenschappelijke status heeft, zijn psychische problemen wel een serieus en meetbaar fenomeen. Zo blijkt uit gegevens over Nederland dat bijna de helft van de volwassenen ooit in zijn of haar leven een psychische aandoening heeft gehad. Depressieve stoornissen komen met ongeveer 9 % van de volwassenen het vaakst voor. Deze cijfers benadrukken dat mentale gezondheid iets is om serieus te nemen — en niet iets dat je zomaar aan één wandeling of één dag kunt toeschrijven. Het is belangrijk dat we psychische klachten niet bagatelliseren, maar ook niet misleiden door te suggereren dat iedereen op een bepaalde datum depressief moet zijn.

Waarom we toch kunnen ‘merken’ dat januari zwaar is

Veel mensen ervaren januari als een lastige maand. Mogelijke redenen:
-        Weinig daglicht en lange, donkere dagen kunnen het energieniveau verlagen.
-        Hoge uitgaven rond de feestdagen kunnen financiële zorgen veroorzaken.
-        Mislukte goede voornemens kunnen gevoelens van falen versterken.
-        Terug naar werk of school na de feestperiode voelt zwaar voor veel mensen. 

Deze factoren kunnen inderdaad emotioneel zwaar wegen, maar dit maakt Blue Monday niet automatisch de meest deprimerende dag van het jaar — het laat vooral zien dat januari uitdagend kan zijn voor veel mensen.

Tips om sombere gevoelens te voorkomen (ook rond Blue Monday)

Of er nu een ‘Blue Monday’ is of niet, sombere gevoelens in de winter zijn herkenbaar. Hier zijn evidence-gebaseerde tips om je stemming te ondersteunen:
-        Zorg voor daglicht: daglicht helpt je biologische klok en humeur. Probeer ’s middags naar buiten te gaan, of gebruik een lichttherapielamp op donkere dagen.
-        Blijf actief: dagelijkse lichaamsbeweging, zoals wandelen of een sport, stimuleert endorfines en verbetert je stemming.
-        Zoek sociale verbinding: contact met vrienden of familie kan een enorme boost geven in sombere perioden.
-        Realistische doelen: in plaats van strenge goede voornemens, stel haalbare korte-termijndoelen.
-        Zelfzorg: voldoende slaap, gezonde voeding en ontspanningstechnieken zoals meditatie verlagen stress.